Bugun...

Bir dil ne kadar arı olabilir - 16 Aralık 2018

 Tarih: 15-12-2018 22:50:00
Kenan Tez

Bir dil ne kadar arı olabilir

Her zaman kelimelerin kökenini merak etmişimdir. Bir imparatorluk dili olan Türkçemiz etimolojik anlamda olağanüstü zengindir. Bu konu ile ilgilenenleri şaşırtır.

 

Öyle ki örnek verecek olursak "örnek" kelimesi yeter.

 

Dilde sadeleştirme yapılırken Arapça kökenli misal yerine, Türkçe olduğu sanılarak önerilen örnek kelimesi Ermenice Orinagin'den gelir ve dilimize örneğin olarak girmiştir.

 

Dil ırkçılığı yapmadan düşünürsek aynen Latinceden, İngiliz ve Fransız dillerine girmiş ama artık o milletlerin malı olmuş kelimeler gibi bizim olan ve yerine başka bir kelime getirildiğinde dili çirkin ve anlaşılmaz kılan bir durumla karşılaşırız.

 

Pek çok kelime artık Arap ve Farsın anlayamayacağı şekle dönüşmüş ve Türkçe olmuştur. Çerçeve bize Farsçadan girmiş, Cehar-ı çube yani dört çubuk demektir. Bugün bir İranlıya çerçeve deseniz bir şey anlamaz.

 

Atatürk’ün İsveç veliaht Prensini karşılarken yaptığı konuşmadan küçük bir bölüm okuyalım:

“Avrupa’nın iki bitim ucunda yerlerini berkiten uluslarımız, ataç özlüklerinin tüm ıssıları olarak baysak, önürme, uygunluk kıldacıları olmuş bulunuyorlar; onlar bugün en güzel utkuyu kazanmaya anıklanıyorlar; baysal utkusu.

 

Altes Ruayâl, Yetmiş beşinci doğum yılında oğuz babanız, bütün acunda saygılı bir sevginin söyüncü ile çevrelendi.

 

Genlik, baysal içinde erk sürmenin gücü işte bundadır.”

 

Atatürk bu konuşmayı elindeki metinden okuduktan sonra Falih Rıfkı Atay’a şöyle demiştir:

Falih Rıfkı bey anlatıyor: "Atatürk dedi ki “Çocuğum beni dinle Türkçenin hiçbir yabancı kelimeye ihtiyacı olmadığını söyleyenlerin iddiasını tecrübe ettik. Bir çıkmaza girmişizdir… Bizi çıkmazdan kurtarma şerefini başkalarına bırakamayız.”

 

Örneğin bir bakalım gün isimlerini değiştirmeye kalksak ne olurdu Gün adları ve kökenleri:

 

Pazar: Farsça bayemek, zar yer yiyecek yeri

Pazartesi: Pazar ertesi Türkçe

Salı: İbrânice üçüncü

Çarşamba: Farsça ceharşenbe dördüncü gün

Perşembe: Farsça pençşenbe beşinci gün

Cuma: Arapça cem toplanma

Cumartesi: Cuma ertesi ertesi Türkçe

Hafta: Farsça yedi "heft" ‘hafta’ ismi de buradan alınmıştır.

 

TDK zamanında şu karşılıkları önermiş ama tutmamış tabii ki.

 

Pazartesi: Başlam, Salı: Başlamertesi, Çarşamba: Ortam, Perşembe: Ortamertesi, Cuma: Tapım (tapmaktan), Cumartesi: Tapımertesi,  Pazar: Yatım (yatmaktan)

  Bu yazı 2801 defa okunmuştur.
  YORUMLAR YORUM YAP | 0 Yorum
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
  • BUGÜN ÇOK OKUNANLAR
  • BU HAFTA ÇOK OKUNANLAR
  • BU AY ÇOK OKUNANLAR
YUKARI